Σύμφωνα με το άρθρο 1719 ΑΚ διαθήκη, για τη σύνταξη της οποίας δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις των άρθρων 1719 έως 1757, είναι άκυρη, εφόσον ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά. Η ακυρότητα είναι απόλυτη (άρθρο 180 ΑΚ) και λαμβάνεται και αυτεπαγγέλτως υπόψη από το Δικαστήριο, εφόσον προκύπτει από τα πραγματικά περιστατικά που υποβλήθηκαν. Ολική ακυρότητα επιφέρει, μεταξύ άλλων, η έλλειψη ικανότητας του διαθέτη για σύνταξη διαθήκης λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής που περιορίζει αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησης του (άρθρο 1719 αριθμ. 3 ΑΚ). Στην περίπτωση αυτή η διαθήκη είναι άκυρη όταν : 1) ο διαθέτης έχει περιέλθει κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης σε διανοητική ή ψυχική διαταραχή, 2) η διαταραχή αυτή έχει προκαλέσει παρεμπόδιση του ελεύθερου προσδιορισμού της βούλησης του, 3) έχει επέλθει αποφασιστική επιρροή της βούλησης του, ήτοι σημαντική μείωση της ικανότητας περί αντικειμενικού ελέγχου της πραγματικότητας από τον διαθέτη και 4) η ανικανότητα αυτή υπάρχει καθ’ όλη τη διάρκεια της σύνταξης της διαθήκης (ΕφΑΘ 3192/2003 ΕλλΔνη 2003, 569), που στην περίπτωση της δημόσιας διαθήκης αρχίζει από την προφορική δήλωση του διαθέτη ενώπιον του συμβολαιογράφου και των παριστάμενων μαρτύρων της τελευταίας του βούλησης (άρθρο 1730 ΑΚ) μέχρι και την υπογραφή της συνταχθείσας πράξης (άρθρο 1733 ΑΚ).

Ως ψυχική ή διανοητική διαταραχή που περιορίζει αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησης του διαθέτη νοείται, ειδικότερα, κάθε διαταραχή που μειώνει σημαντικά την ικανότητα για αντικειμενικό έλεγχο της πραγματικότητας, όταν δηλαδή, εξαιτίας της διαταραχής αυτής αποκλείεται κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης ο ελεύθερος προσδιορισμός της βούλησης του διαθέτη με λογικούς υπολογισμούς, καθόσον ο τελευταίος κυριαρχείται από παραστάσεις, αισθήματα, ορμές ή επιρροές τρίτων (ΑΠ 280/2019 ΕφΑΔΠολΔ 2020, 68 και ΑΠ 727/2016 δημ. στη ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Η διακρίβωση πότε σε συγκεκριμένη περίπτωση αποκλείεται ο ελεύθερος προσδιορισμός της βούλησης του διαθέτη με λογικούς υπολογισμούς είναι έργο ιδιαίτερα λεπτό και δυσχερές (ΑΠ 405/2019 και 821/2013 δημ. στη ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ) και πρέπει να κρίνεται in concreto.

Η διάταξη του άρθρου 1719 αριθμ. 3 ΑΚ απαιτεί απλά ψυχική ή διανοητική διαταραχή περιορίζουσα αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησης του διαθέτη και όχι διαθέτη και όχι ύπαρξη συγκεκριμένης πνευματικής ή ψυχικής ασθένειας ή νόσου, εξαιτίας προφανώς του ότι η στέρηση της χρήσης του λογικού λόγω πνευματικής ασθένειας αποτελεί νομικά όρο που δεν χρησιμοποιείται στην ιατρική, δηλαδή, όρο, ο οποίος με δυσχέρεια μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια, αφού ως πνευματική ασθένεια δεν νοείται μόνο η πάθηση της νόησης του πνεύματος, αλλά γενικά κάθε ψυχική διαταραχή (ΑΠ 405/2019 και 821/2013 ό.π.).

Συνεπώς, η διαταραχή αυτή δεν είναι απαραίτητο να οφείλεται σε συγκεκριμένη μόνο πάθηση του διαθέτη, αλλά αρκεί να διαγιγνώσκεται εκ της συνολικής ψυχικής και πνευματικής κατάστασης αυτού.

Επιπλέον, ο συμβολαιογράφος που συντάσσει δημόσια διαθήκη δεν είναι αρμόδιος να βεβαιώσει αν αυτός που προβαίνει σε δήλωση βούλησης είχε (ή δεν είχε) συνείδηση των πράξεών του ή αν βρισκόταν (ή δεν βρισκόταν) σε ψυχική ή διανοητική διαταραχή που περιόριζε ή δεν περιόριζε αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησής του. Αν, ωστόσο, βεβαιώσει τα ανωτέρω, η βεβαίωση αυτή συνιστά υποκειμενική κρίση και αντίληψη αυτού, η οποία δεν εμποδίζει την απόδειξη της ανικανότητας του διαθέτη, χωρίς να απαιτείται να προσβληθεί η διαθήκη για πλαστότητα (ΑΠ 1337/2015 και 385/2014 δημ. στη ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 353/2007 ΧρΙΔ 2007, 728, ΕφΑιγ 47/2019 δημ. στη ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΕφΠειρ 103/2015 και 833/2014 δημ. στη ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΕφΛαρ 15/2013 Δικογραφία 2013, 52).

Το γραφείο μας έχει χειριστεί με επιτυχία υποθέσεις δικαστικής αναγνώρισης ακυρότητας δημόσιας διαθήκης ελλείψει ικανότητας του διαθέτη για σύνταξη διαθήκης λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής, και έχει πετύχει την έκδοση αναγνωριστικών αποφάσεων εκ των οποίων η υπ’ αριθ. 1333/2021 τελεσίδικη απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών η οποία έχει δημοσιευτεί σε βάσεις νομικών δεδομένων.